Fillo de emigrantes de Monterroso (Lugo), Lorenzo Varela naceu en agosto de 1916 a bordo do barco “La Navarre” cando entraba na baía de La Habana. O seu nacemento camiño á emigración xa anticipaba o que sería unha vida de continuas mudanzas. De Cuba a Arxentina e de Arxentina a Galicia en 1920. De volta a casa, con acento porteño e co alcume de “o arxentino”, en Lugo comezaría a súa formación galeguista e republicana baixo o liderazgo de Castelo, Paz Andrade e Suárez Picallo e tendo como compañeiros de militancia a Fernández del Riego, Xosé Velo, Celso Emilio Ferreiro, Carvallo Calero e Ramón de Valenzuela, entre outros.

En 1935 trasládese a Madrid e alí afianzará o seu compromiso social e cultural. Comeza participando nas Misións Pedagóxicas e na redacción da revista “PAN (Poetas, Andantes e Navegantes)”. As tertulias de café cos intelectuais exiliados, a clases de Filosofía e Letras, as críticas literarias no xornal “Sol” e a militancia na “Alianza de Intelectuais Antifascistas para a Defensa da Cultura” marcan unha etapa chea de actividade intelectual e política. E cando a Guerra Civil estoupa, Lorenzo Varela implícase de cheo afiliándose ao Partido Comunista e escribindo e dirixindo distintos xornais para os combatentes.


Regreso a Bos Aires

Coa perda da contenda, o escritor galego vivirá de novo o exilio, primeiro no campo de concentración de Saint Cyprien, en Francia, e logo en México, onde consegue retomar o seu traballo literario como codirector das revistas “Romance” e “Taller”. Pero de novo, a cidade de Bos Aires acaba sendo o seu refuxio e en 1941 reencóntrase alí con seu pai e cos seus vellos amigos Luís Seoane, Arturo Cuadrado, Carmen Muñoz e Rafael Dieste, ao que logo se lle sumarán intelectuais como Rafael Alberti, Blanco Amor, Colemeiro e outros exiliados. Será nesta cidade onde a súa produción literaria e xornalística colla pulo. Colabora nos máis importantes xornais arxentino do momento, como “Clarín”, “El Mundo”, “La Nación”, e revistas como “El Hogar”, “Del Arte”, “Sur”, “Primera Plana” ou “Cabalgata”. Un amplo abano de cabeceiras que se completa coa súa participación no programa radiofónico “Hora Once” xunta ao fotógrafo Horacio Cóppola.

Na capital arxentina tamén comeza a súa traxectoria poética, adscrito á xeración do 36 e mesturando a preocupación estética co compromiso social. En 1944 publica “Catro poemas pra catro grabados”, na que transforma en versos o álbum de Luís Seoane “María Pita e tres retratos medievais”. Seguiranlle anos despois as publicacións “Lonxe” e “Homaxes”. Da súa produción en castelán cabe destacar “Torres de amor” e numerosos poemas editados en distintas publicacións.

Pero os avatares político aínda lle tiñan reservado a Lorenzo Varela un último exilio. A represión política en Arxentina tralo golpe de estado de Videla en 1976 obriga ao poeta galego e acelerar o seu retorno a España. A súa terra de orixe acólleo con indiferenza en plena transición democrática. Como sinala Lois Pérez Leira na Enciclopedia da Emigración Galega, “as novas xeracións non tiñan ningunha referencia súa, era un auténtico descoñecido na súa propia terra”. Nesa soidade, contando tan só coa axuda de antigos amigos e compañeiros como Díaz Pardo, Ramón de Valenzuela e María Victoria Villaverde, Lorenzo Varela continuará traballando nas súas traducións e colaboracións xornalísticas até a súa morte na madrugada do 25 de novembro de 1978. Vinteseis anos despois, a cultura galega recupera a súa figura para darlle o recoñecemento que entón non recibiu.